Sắt trong cơ thể và giá trị của sắt đối với sức khỏe con người

Sắt

Suy dinh dưỡng, một tình trạng của sức khỏe phổ biến nếu nói ở 10 năm trước nhưng hiện nay, nó đã không còn là vấn đề được nhắc đến nhiều do đời sống của người dân đã được cải thiện. Tuy nhiên có một dạng suy dinh dưỡng hay gặp hơn bạn nghĩ đó là thiếu máu với đa số thuộc dạng thiếu máu do thiếu sắt. Bài viết hôm nay sẽ làm rõ những vấn đề đang được quan tâm nhất về sắt một cách chi tiết, đầy đủ và chính xác nhất. 

Tổng quan về sắt

Đối với trẻ em, lượng sắt trong cơ thể được giữ ổn định từ lúc chào đời cho đến 4 tháng tuổi chỉ có sự phân bố là có sự thay đổi vì nó được huy động nhiều phục vụ cho quá trình tăng trưởng. 

Đối với người lớn, lượng sắt trong cơ thể ổn định khoảng 4g với sự phân bố như sau: chủ yếu trong hemoglobin với khoảng 2,5 gram, sắt trong cơ và các enzym khoảng 0,3 gram, dự trữ là 1 gram.

Đa số lượng sắt trong cơ thể được sử dụng để tổng hợp nên hemoglobin, tiếp theo là sắt được dự trữ ở dạng ferritin hoặc hemosiderin (hemosiderin được tạo thành bởi sự cô đặc nhiều ferritin), một lượng nhỏ sắt phục vụ cho các chức năng sinh lý khác ví dụ như làm thành phần cấu tạo nên một số enzym…

Trong tất cả các cơ quan, gan là nơi dự trữ nhiều sắt nhất (khoảng 60% lượng sắt của cơ thể), lượng còn lại được tìm thấy trong các mô và tổ chức khác.  

Sự cần thiết của sắt trong cơ thể

Tình trạng thiếu máu là một kiểu thiếu dinh dưỡng hay gặp nhất. Tình trạng thiếu máu do thiếu sắt chiếm đa số trong đó với khoảng 500 triệu người trên thế giới. Rất nhiều người khác cũng đang trong tình trạng thiếu sắt và đang có nguy cơ biểu hiện thành thiếu máu. Dạng thiếu máu này đặc trưng với đặc điểm hồng cầu nhỏ, nhược sắc. 

Thành phần cấu tạo Hem

Trong số các hợp chất sinh học có sắt là thành phần quan trọng thì Hem là một chất được nghiên cứu nhiều nhất. Hem có trong hemoglobin – chất vận chuyển oxi cho các mô và tế bào, hem trong myoglobin để dự trữ oxi, hem trong cytocrom để tham gia phản ứng hô hấp tế bào.   

  • Hemoglobin: Hb là chất vận chuyển chủ lực oxy từ cơ quan hô hấp đến cho các mô và tế bào. Để đáp ứng được nhiệm vụ vận chuyển oxy, nó có thể lấy tối đa oxy chỉ trong thời gian ngắn đi qua phổi rồi cung cấp rất  nhanh cho các tế bào khác. 
Hem cấu tạo nên hemoglobin của hồng cầu
Hem cấu tạo nên hemoglobin của hồng cầu
  • Myoglobin: Myoglobin chỉ có ở các cơ vân (trong cơ thể người có 3 loại cơ chính là cơ vân, cơ trơn và cơ tim). Myoglobin có thể lưu giữ oxy để cung cấp cho quá trình vận cơ. 
  • Cytocrom: Một chất quan trọng với quá trình hô hấp tế bào để sinh ra năng lượng ATP. 

Thành phần cấu tạo enzyme

Nó góp phần cấu thành nên một số enzyme cần thiết của cơ thể như là hydrogen peroxidase, một enzym phân giải H2O2 nhằm giải độc cho tế bào. 

Lượng sắt được yêu cầu để đảm bảo sức khỏe

Lượng sắt đúng để đảm bảo cho nhu cầu hàng ngày của cơ thể là 20 – 25mg. Tuy nhiên phần lớn chỗ này đã được tái sử dụng từ các hồng cầu già và chết. Vậy nên mỗi ngày chỉ cần bổ sung thêm 1mg để bù lại lượng mất qua mồ hôi, nước tiểu là đủ. Nhu cầu này tăng lên cao hơn với một số đối tượng như phụ nữ đang có thai, trong khi hành kinh, hay người sau chấn thương mất máu…

Thường thì trong thức ăn hàng ngày sẽ cung cấp sắt vượt quá nhu cầu của cơ thể tuy nhiên cơ thể chỉ hấp thu được phần ít được chứa trong đó. Mức độ hấp thụ và sử dụng kim loại này phụ thuộc hoàn toàn vào sự đòi hỏi của cơ thể và bản chất thức ăn, kim loại này phải ở dạng ion cơ thể mới hấp thu được và thường thì Fe 2+ sẽ dễ hấp thu hơn Fe 3+. 

Các nguồn thức ăn chứa nhiều sắt

Trong thực phẩm có hai dạng là sắt hem và sắt không hem. Sắt hem thì được hấp thu nhiều hơn, ít bị hạn chế hấp thu hơn và gần một nửa sắt trong thịt ở dạng này. 

Các nguồn thức ăn từ thịt đỏ và gan cung cấp rất nhiều sắt
Các nguồn thức ăn từ thịt đỏ và gan cung cấp rất nhiều sắt

Các loại thực phẩm chứa nhiều sắt không hem là sữa và các sản phẩm khác làm từ sữa, rau quả, trứng…

Các loại thực phẩm chứa nhiều sắt hem đó là các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt ngựa, gan, cá…

Các yếu tố có thể tăng cường hấp thu sắt trong thức ăn đó là phủ tạng, các acid hữu cơ, rượu và các loại thức ăn khác thiên acid. 

Các yếu tố cản trở sự hấp thu sắt ở cả hai dạng là một số kim loại như canxi, magie, kẽm tuy nhiên các kim loại này cần đạt một lượng lớn nhất định mới có thể gây cản trở sự hấp thu này. Một số chất trong thức ăn làm hạn chế sự hấp thu sắt không hem đó là chất xơ, lignin…

*Kiến thức trình bày bên trên được tham khảo từ Giáo trình dinh dưỡng tiết chế – Trường đại học kỹ thuật Y tế Hải Dương.

Hy vọng với bài viết trên đây của chúng tôi, bạn đã thu thập được cho mình những kiến thức chính xác và hữu dụng nhất để chăm sóc sức khỏe bản thân cũng như chăm sóc sức khỏe cho gia đình. 

Xem thêm: Calci là gì?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *